Chương 128: Cái mặt bị cắt một góc
Tôi mang cái hộp sắt về ngôi nhà số chín.
Tôi lau cái bàn ba lần, vì cái bụi ở trên bàn sẽ dính vào tấm ảnh.
Rồi tôi rửa tay, và tôi lau khô.
Bà Nhàn ngồi ở cái ghế bên kia, và bà ấy không nói gì.
Bà ấy chỉ nhìn cái hộp.
Tôi trải bốn mươi bảy tấm ảnh ra cái bàn.
Cái bàn nhỏ, không đủ chỗ. Tôi phải xếp thành bốn hàng, mỗi hàng mười một cái, và một hàng cuối có ba cái.
Tôi lật từng cái một.
Mặt sau của mỗi tấm ảnh đều có một tên, viết bằng bút bi xanh, cùng một cái nét nhỏ, nghiêng.
Tôi đọc hết bốn mươi bảy tên.
Rồi tôi lật lại, và tôi tìm tấm ảnh mà cái mặt bị cắt một góc.
Tôi tìm ba lần mới thấy.
Nó ở hàng thứ ba, thứ bảy.
Tấm ảnh đó không giống những khác.
Những khác là ảnh thẻ, chụp trong cái tiệm, có cái phông trắng ở sau.
Cái này là ảnh chụp ở ngoài. Có cái nền là một cái mái tôn, và một cái cột gỗ.
Trong ảnh có hai người.
Một người ngồi, trên một cái ghế đẩu, hai tay để trên đầu gối.
Một người đứng, phía sau, hơi lệch sang bên trái, tay cầm một cái nồi.
Người ngồi thì rõ.
Người đứng thì mờ, và cái mặt của người đó bị cắt mất một góc.
Không phải bị xé. Cũng không phải bị mờ.
Cắt. Cắt bằng kéo, một đường thẳng, từ trán xuống tới cằm, lấy đi một phần tư gương mặt.
Và cái góc bị cắt đó đã ngả vàng, tức là cắt từ lâu.
🖤
Tôi lật mặt sau.
Ở đó có một tên, nhưng không phải một tên bình thường.
Nó viết:
"Bà Đen."
Không có họ.
Không có năm sinh.
Không có gì khác.
Tôi ngồi xuống cái ghế, và tôi nhìn tấm ảnh đó rất lâu.
Rồi tôi gọi cho dì Mận.
Tôi nói:
"Dì ơi."
"Con tìm ra rồi."
"Tấm ảnh mà cái mặt bị cắt một góc."
Dì ấy im.
Tiếng quạt ở trên trần vẫn kêu đều.
Rồi dì ấy nói:
"Con đọc tên ở mặt sau đi."
Gió thì đi qua, và mấy cái lá ở giàn thì động.
Tôi đọc:
"Bà Đen."
Dì ấy im rất lâu.
Rồi dì ấy nói:
"Ừ."
Tôi nói:
"Dì ơi. Con hẻm này tên là hẻm Bà Đen."
Dì ấy nói:
"Ừ."
Tôi nói:
"Là vì bà trong tấm ảnh này?"
Dì ấy nói:
"Không phải vì bà đó tên Đen."
💔
Dì ấy nói:
"Bà đó không có tên."
Tôi nói:
"Sao dì biết?"
Dì ấy nói:
"Vì năm 1975, người ta làm quyển sổ hộ khẩu cho cả con hẻm."
Dì ấy nói:
"Người ta hỏi bà ấy tên gì. Bà ấy nói: tôi không có tên."
Dì ấy nói:
"Người ta hỏi: vậy người ta gọi bà là gì?"
Dì ấy nói:
"Bà ấy nói: người ta gọi tôi là bà Đen."
Dì ấy nói:
"Vì tôi đen."
Tôi ngồi ở cái bàn, và tôi nhìn tấm ảnh.
Dì ấy nói:
"Rồi ông làm sổ hỏi: vậy tôi ghi cái gì?"
Dì ấy nói:
"Bà ấy nói: ghi cái gì cũng được. Mà đừng ghi tên của tôi."
Dì ấy nói:
"Vì tên của tôi thì không phải để ghi vô giấy."
Tôi nói:
"Rồi ông ấy ghi gì?"
Dì ấy nói:
"Ông ấy ghi: Trần Thị Bảy."
Dì ấy nói:
"Bảy là thứ của bà ấy trong ngôi nhà. Mà bà ấy thì không có trong ngôi nhà nào."
Căn phòng im.
Ngoài hẻm có tiếng một cái xe đạp đi qua, cái chuông kêu hai cái.
Tôi nói:
"Dì ơi. Vậy con hẻm này lấy tên của một người không có tên."
Dì ấy nói:
"Ừ."
Dì ấy nói:
"Mà tên đó là tên duy nhất trong con hẻm này mà không ai đổi được."
Tôi nói:
"Vì sao?"
Dì ấy nói:
"Vì nó không phải tên của một người. Nó là tên của một cái chỗ."
Dì ấy nói:
"Người ta không đổi tên của một cái chỗ. Người ta chỉ đổi tên của một người."
Tôi nói:
"Dì ơi. Dì có biết bà đó không?"
Dì ấy nói:
"Tao biết cái mặt."
"Hồi tao còn nhỏ, bà ấy ngồi ở cái quán đó. Mà bà ấy không bán nước cho ai."
"Bà ấy ngồi đó để coi con hẻm."
Tôi nói:
Tôi không nói gì.
"Coi cái gì?"
Dì ấy nói:
"Coi ai vô. Coi ai ra."
"Hồi đó con hẻm này có hai cái đầu."
"Một cái đầu là cái chợ."
"Một cái đầu là cái ruộng."
"Mà con hẻm này không có cái cửa nào khác."
"Cho nên ai muốn đi qua thì phải đi qua cái ghế của bà ấy."
🌙
Tôi ngồi đó, và tôi đếm lại bốn mươi bảy tấm ảnh.
Bốn mươi bảy cái mặt.
Trong đó có mấy cái mặt mà tôi biết: bà Mùi, bà Huệ, Tuấn, bà Nhàn.
Mà phần lớn thì tôi không biết.
Bà Nhàn nói, từ cái ghế bên kia:
"Cô ơi. Tấm ảnh thứ mười chín."
Tôi lật tới thứ mười chín.
Đó là ảnh của mẹ bà ấy. Nguyễn Thị Mùi, 1978.
Bà Nhàn nói:
"Tấm ảnh này chụp ở cái sân xã. Người ta gọi cả con hẻm ra chụp."
"Hôm đó có bốn chục người. Mà người ta chỉ chụp được hai chục tấm ảnh, vì cái máy hết phim."
Ngoài ngõ có một chiếc xe máy đi qua, và tiếng của nó thì xa dần, rồi mất.
Tôi nói:
"Vậy hai chục người kia thì sao?"
Bà ấy nói:
"Hai chục người kia thì không có cái mặt nào cả."
"Cho nên tới năm 2003, người ta đổi tên của họ, mà không ai biết cái mặt của họ."
Tôi nghĩ: ông Thịnh, ba chục ba năm, ông ấy cắt bốn mươi bảy cái mặt ra khỏi bốn mươi bảy hồ sơ.
Ông ấy cắt trước khi người ta đóng dấu lên cái mặt.
Vì dấu đóng lên cái mặt thì cái mặt không còn là cái mặt.
Nó thành một dấu.
Rồi tôi nghĩ tới một chuyện khác.
Những tấm ảnh này là những tấm ảnh duy nhất còn lại của bốn mươi bảy người đó.
Vì trong quyển sổ của xã, họ chỉ là những tên.
Mà bây giờ, trong hệ thống của công ty, họ cũng chỉ là những tên.
Mà những tên đó thì sai dấu.
Tôi lấy cái điện thoại ra, và tôi chụp từng tấm ảnh, từng cái mặt.
Bốn mươi bảy lần.
Tôi chụp xong thì tôi ngồi xuống, và tôi mở từng tấm ảnh ra coi lại.
Có mấy cái mặt cười. Có mấy cái mặt không.
Có một cái mặt của một cô gái, chắc mười tám, tóc cắt ngắn, cái áo bà ba trắng.
Ở mặt sau tấm ảnh đó có một tên: Lê Thị Hạnh.
Mà tên đó không có dấu nào.
Tôi nghĩ: người này, trong hệ thống, bây giờ tên là Lê Thị Hạnh, với dấu ngã.
Mà người này, khi người ta chụp tấm ảnh này, thì người ta không có dấu nào.
Dấu đó tới sau.
Cái mặt thì ở trước.
Tôi chụp trong ánh sáng của cái cửa sổ, và tôi để tấm ảnh trên tờ giấy trắng, để cái mặt nó rõ.
Tôi chụp tới thứ bốn mươi bảy thì cái điện thoại báo hết pin.
Tôi cắm cái sạc, và tôi ngồi đợi.
Trong lúc đợi, tôi lấy quyển sổ tay an nhàn ra.
Tôi viết:
"Điều hai mươi mốt: người không có tên thì không phải người không có mặt."
"Người đó có một cái mặt, mà cái mặt đó không ai chịu ghi."
Rồi tôi đánh một dấu tích.
🧩
Tám giờ tối, Duy gọi.
Tôi nghĩ nó gọi để hỏi tấm ảnh.
Mà nó nói một câu khác:
"Cô ngồi xuống đi."
Tôi nói:
"Sao?"
Nó nói:
"Có người tới ngôi nhà cô chiều nay. Họ dán một tấm giấy ở cửa."
Tôi nói:
"Giấy gì?"
Nó im một lúc.
Rồi nó nói:
"Giấy của tòa."
Tôi đứng ở giữa căn phòng, cái điện thoại ở bên tai, và tôi nghe tiếng máu chạy.
Tôi nói:
"Tòa gọi tôi làm gì? Tôi có làm gì đâu."
Nó nói:
"Công ty Phú An nộp đơn."
Nó nói:
"Họ nói cô làm giả giấy tờ."
Tôi nói:
"Tôi làm giả cái gì?"
Nó nói:
"Họ nói cô làm giả tờ khai sinh."
Tôi ngồi xuống.
Tôi nói:
"Tờ khai sinh đó là của tôi."
Nó nói:
"Ừ. Mà trong hồ sơ của họ, tờ khai sinh đó là tờ mà cô đã dùng để làm một tấm giấy tờ khác."
Tôi nói:
"Giấy gì?"
Nó nói:
"Giấy tờ tùy thân. Số mà cô thấy trong phong bì hôm qua."
Căn phòng tối, và cái đèn ở trên bàn chỉ đủ sáng tờ giấy tôi đang cầm.
Tôi nói:
"Vậy là số đó…"
Mùi nhang cũ vẫn còn ở trong tường, và nó trộn với mùi mưa của buổi sáng.
Nó nói:
"Ừ. Số đó được làm từ tờ khai sinh của cô."
Nó nói:
"Mà người làm số đó thì ký tên là cô."
Nó nói:
"Cho nên trong hồ sơ của họ, cô là người đã làm tấm giấy đó."
Tôi nói:
"Năm 2009 tôi ở Canada."
Nó nói:
Tôi gật.
"Tôi biết. Mà tòa thì không biết chuyện đó."
Nó nói:
"Tòa chỉ biết hồ sơ."
Rồi nó nói:
"Cô nghe tôi nói cái này."
Tôi nói:
"Anh nói đi."
Nó nói:
"Đơn của họ nộp ngày mười chín tháng Mười."
Tôi nói:
"Sau ngày hợp đồng."
Nắng thì dời một chút, và bóng của cái cửa sổ thì dài ra trên nền nhà.
Nó nói:
"Ừ. Sau bốn ngày."
"Người ta không nộp đơn để thắng."
"Người ta nộp đơn để cô phải đi tới tòa. Để cô mất thời gian, mất tiền, mất sức."
Nó nói:
"Mà quan trọng nhất: để hồ sơ của cô bị treo."
"Mà hồ sơ bị treo thì cái đất không ai đụng tới."
"Mà cái đất không ai đụng tới thì công ty cứ để đó, chờ."
Tôi nói:
"Chờ cái gì?"
Nó nói:
"Chờ cô chết. Hoặc chờ cô bỏ đi."
Nó nói:
"Từ giờ tới ngày ra tòa, cô đừng ký một tấm giấy nào."
Nó nói:
"Kể cả tấm giấy của tôi."
Tôi nói:
"Kể cả đơn khiếu nại?"
Nó im.
Rồi nó nói:
"Đơn khiếu nại thì tôi ký. Cô không ký."
Tôi nói:
"Vì sao?"
Nó nói:
"Vì người ta muốn làm mất, không phải đơn."
Nó nói:
"Là chữ ký của cô."
Tôi cúp máy, và tôi đi ra cái cửa.
Tấm giấy dán ở cánh cửa, dán bằng băng keo trong, ở chỗ ai đi qua cũng thấy.
Trên đó có một tiêu đề: GIẤY TRIỆU TẬP.
Tôi đọc tên của tôi, in bằng máy, ở dòng thứ hai.
Và tên đó có dấu ngã.
Tôi đứng ở cái sân, và tôi đọc tấm giấy đó ba lần.
Rồi tôi lấy cái điện thoại, chụp nó.
Rồi tôi bóc nó ra, gấp lại, và bỏ vào cái túi.
🔥 Kết thúc chương 128
(Hết chương 128)
