Chương 65: Người không biết chữ

Bốn giờ sáng, và vết nước từ năm 1887.

Mưa ở Đà Nẵng không rơi, nó đổ.

Nước chạy dọc mái tôn như có người cầm vòi tưới từ trên trời xuống.

Cái quán hai mươi mét vuông của tôi nghe như một cái trống.

Duy ngồi đối diện, tay trái đè lên quyển sách in, tay phải cầm bút.

Anh không viết. Đã bốn mươi phút anh không viết một chữ nào.

"Trang này mới."

Tôi nhìn. Đúng, trang mới.

Hôm qua chỗ đó là giấy trắng, trắng như chưa từng có chữ.

Tôi đã đặt ngón tay lên để kiểm tra xem mình có bị hoa mắt không.

Bây giờ trên trang có một vết nước hình con thuyền, màu vàng nâu.

Mép loang ra như ai nhúng ngón tay rồi ấn xuống.

Dưới vết nước, một dòng chữ nhỏ xíu.

Cẩm Phô, tháng Chạp năm Đinh Hợi.

Duy đọc to. Giọng anh khàn vì thức trắng.

"Đinh Hợi là năm nào?"

"1887."

Tôi với tay lấy ca nhôm, rót nước, đẩy về phía anh. Trà nguội từ lâu.

Anh vẫn uống, uống một hơi dài.

Rồi đặt cốc xuống rất nhẹ, như sợ làm thức ai đó đang ngủ trong quyển sách.

"Tôi không muốn đọc tiếp."

"Anh phải đọc."

"Tại sao?"

"Vì nó viết về cái quán này."

Tôi nói thêm, và giọng tôi nhỏ đi:

"Mà tôi đang sống trong đó."

Ngoài kia, một cái xe máy chạy qua, bánh trước đè vào vũng nước, tiếng xé ngang như ai xé giấy.

Duy cúi xuống, lật trang.

🖤

Hai cái bàn dưới gốc đa.

Cẩm Phô năm 1887 là một bến sông, không phải một con phố.

Người ta neo thuyền vào cọc gỗ, khuân hàng lên bờ, và khát.

Dưới gốc cây đa già, có hai cái bàn gỗ kê nghiêng vì đất không phẳng.

Một người đàn bà góa tên Đoan, ba mươi bốn tuổi, bán cà phê đen cho phu bến.

Chị không có biển hiệu, không có giấy phép, không có tên cửa hàng.

Người ta gọi đó là.

"Quán của chị Đoan."

Chị rang cà phê bằng một cái chảo gang, rang đến khi hạt nứt ra thì thôi.

Chị pha bằng vải màn, vắt tay, và mỗi ngày bán được khoảng bốn mươi cốc.

Bốn mươi cốc. Một cốc hai xu.

Tôi ngồi tính trong đầu và thấy con số đó nhỏ đến mức buồn cười. Nhưng chị Đoan sống được.

Chị nuôi một đứa con gái, và chị có một cái chõng tre kê sau bếp để ngủ trưa.

Đó là toàn bộ tài sản của một người.

Chiều hôm đó, một người đàn ông mặc áo dài the đến, mang theo một cái hộp gỗ đen.

Sau lưng ông ta là một thằng bé chừng mười hai tuổi, ôm hộp mực.

Ông ta ngồi xuống cái bàn thứ hai, gọi một cốc, uống hết, rồi nói:

"Tôi là phán tập sự của nhà buôn Hòa Bình."

"Chị có biết nhà buôn Hòa Bình không?"

Chị Đoan lắc đầu.

Chị biết cái chợ, biết con sông, biết ai nợ ai. Nhà buôn thì chị không biết.

"Họ cho vay."

"Không lấy lãi cao."

Ông ta đặt cái hộp gỗ lên bàn, rồi nói tiếp:

"Chỉ cần chị ký một tờ."

"Ký để làm gì?"

"Để có tiền mua cái mái."

Ông ta chỉ lên đầu.

"Mái của chị dột."

"Mùa mưa tới, chị không bán được."

"Bốn mươi cốc thành mười cốc."

Chị Đoan im lặng. Chị nhìn cái mái.

Chị biết nó dột.

Chị đã biết từ tháng trước, từ cái đêm chị phải bưng chảo cà phê vào trong.

Con gái chị ngồi co trong góc, ướt như con mèo.

"Bao nhiêu?"

"Ba trăm đồng."

"Trả trong hai mươi năm."

Hai mươi năm.

Với một người bán bốn mươi cốc một ngày, hai mươi năm là cả một đời.

Nhưng ba trăm đồng mua được cái mái.

Đứa con gái chị mới lên chín.

Chị nghĩ: hai mươi năm nữa, con bé hai mươi chín, lấy chồng, và mình vẫn còn cái quán.

Chị gật đầu.

💔

Bốn trang, ba trang đọc.

Hôm sau họ mang giấy đến. Bốn trang, viết bằng thứ chữ nhỏ, thẳng, đều như ai kẻ.

Ông phán đọc trang một. Trang một nói về số tiền, về cách trả, về mười hai kỳ một năm.

Trang hai nói về cái mái, về việc nhà buôn sẽ cho người đến lợp.

Trang ba nói nếu chậm một kỳ thì phải trả gấp đôi kỳ đó.

Chị Đoan nghe, gật đầu. Chị hiểu.

Chị không biết chữ nhưng chị hiểu số.

Mười hai kỳ, mỗi kỳ hai mươi lăm đồng. Chị đã tính bằng que trên nền đất.

Rồi ông phán lật trang bốn, và gấp lại.

"Trang này là giấy tờ."

"Không cần đọc."

"Trang này là gì?"

"Là thủ tục."

Thằng bé ôm hộp mực đứng bên cạnh, mở nắp.

Mùi mực đỏ bốc lên, mùi tanh như máu pha với nước vo gạo.

Ông phán đẩy cái hộp về phía chị Đoan.

"Điểm chỉ."

Chị Đoan nhìn bốn trang giấy.

Ba trang đã đọc.

Một trang chưa.

Chị có một khoảnh khắc.

Tôi đọc tới đó và tôi biết chị có một khoảnh khắc, vì ai cũng có.

Cái khoảnh khắc mà trong đầu có một giọng nói rất nhỏ bảo: bảo họ đọc trang bốn đi.

Nhưng chị Đoan không nói.

Vì nói ra thì phải thừa nhận mình không biết chữ.

Mà trước mặt một người mặc áo dài the, thừa nhận mình không biết chữ còn khó hơn là mất cái quán.

Chị ấn ngón tay cái vào mực, ấn xuống.

Dấu vân tay in ra trên giấy, đỏ, tròn, hơi lệch.

Thằng bé giữ hộp mực nhìn cái dấu đó rất lâu.

Tên nó là Hòa.

Tôi đọc tới chữ đó thì dừng lại, và ngẩng lên.

Duy đang nhìn tôi. Anh hiểu tôi đang nghĩ gì, vì anh cũng vừa nghĩ ra.

"Anh Hòa."

"Sửa xe."

"Người giữ tờ thứ ba."

"Tên."

"Trùng tên thì có gì lạ."

"Trùng tên thì không lạ."

Tôi nhìn cái hộp mực trong trí tưởng tượng, rồi nhìn bàn tay anh.

"Nhưng nghề thì lạ."

Tôi nhìn cái cốc trà của anh, rồi nhìn bàn tay anh, bàn tay có vết dầu máy anh chưa rửa sạch bao giờ.

"Giữ hộp mực, giữ giấy, giữ tờ thứ ba."

"Một nhà giữ giấy, một trăm ba mươi năm."

Ngoài kia, mưa nhỏ lại một chút.

Không nhiều.

Như có người vặn cái vòi xuống một nấc.

🌙

Điều nằm ở trang bốn.

Trang bốn viết bằng tiếng Pháp và một dòng tiếng Việt.

Duy đọc tiếng Pháp trước. Anh đọc chậm, vì anh không giỏi tiếng Pháp, và vì câu đó dài.

"La partie cédante abandonne au preneur tout le temps qui lui reste."

Tôi không hiểu. Tôi đợi.

Anh đọc lại lần nữa, rồi dịch, và giọng anh đổi:

"Bên chuyển nhượng giao cho bên nhận toàn bộ thời gian còn lại của mình."

Cái quán im như tờ.

"Thời gian còn lại."

Tôi lặp lại câu đó, và tôi nghe giọng mình như giọng người khác.

"Không phải ngày công."

"Không phải giờ làm."

Anh đặt ngón tay lên dòng chữ Pháp, che nó lại như che một vết thương.

"Là thời gian."

"Là phần đời còn lại."

Tôi nhìn vết nước hình con thuyền trên trang giấy.

Tôi nghĩ tới chị Đoan, ba mươi bốn tuổi, góa, có một đứa con gái chín tuổi, và cái mái dột.

"Chị ấy sống được bao lâu nữa?"

Duy lật tới cuối trang. Ở đó có một dòng, viết bằng thứ mực khác, mực đen, nét run.

Chị Đoan mất tháng Chạp năm sau. Ba mươi lăm tuổi.

Mười một tháng. Ba trăm đồng, đổi lấy mười một tháng, và một cái mái.

Tôi đọc dòng đó hai lần. Rồi tôi hỏi một câu mà tôi biết là vô nghĩa.

"Cái mái có được lợp không?"

"Có."

Anh lật một trang, tìm, rồi đọc:

"Tháng Ba, người của nhà buôn đến, lợp bốn tấm ngói."

"Bốn tấm."

"Bốn tấm."

Con gái chị tiếp tục bán. Rồi con gái đó mất.

Rồi một người cháu.

Rồi một người không họ hàng gì, nhận quán vì không ai nhận.

Dưới dòng đó là một cột dấu vân tay.

Tôi đếm. Mười bốn cái.

Mười bốn dấu tay, xếp dọc theo mép giấy, như một cái thang.

Cái thứ mười bốn mờ nhất, vì mực đã phai.

Dưới cái thứ mười bốn, còn một khoảng trắng.

"Khoảng trắng đó là gì?"

"Là chỗ."

"Chỗ cho ai?"

Anh không trả lời.

Anh chỉ lật lại trang một, rồi trang hai, rồi trang ba, tìm cái gì đó.

Rồi anh tìm thấy.

Ở góc dưới trang bốn, in bằng thứ chữ nhỏ hơn cả chữ nhỏ, có một dòng tiếng Việt và một cái ô vuông.

☐ Tôi đã đọc trang này.

Cái ô trống. Trắng.

Không có dấu tích, không có vết bút, không có vết mực, không có vết ngón tay.

Một trăm ba mươi tám năm.

Mười bốn người.

Không ai đánh dấu.

🧩

Cái ô vuông.

Tôi lấy bút của Duy.

Anh đưa, nhưng tay anh không rời khỏi chuôi bút, giữ thêm một giây.

"Hà Mai."

"Tôi chỉ đánh một cái dấu."

"Nếu em đánh dấu, là em nhận."

"Nhận cái gì?"

"Là em đã đọc."

Anh nói tiếp, và lần này anh không nhìn tôi, anh nhìn cái ô trống.

"Mà đọc rồi thì phải biết."

"Biết rồi thì không giả vờ không biết được nữa."

Tôi nghĩ tới cái quán.

Tôi nghĩ tới hai cái bàn, cái bảng nghiêng, cái bếp, cái chỗ tôi đứng mỗi sáng pha cà phê cho người ta.

Tôi nghĩ tới việc tôi đã sống ở đây, trong cái thành phố này, trong cái nghề này.

Tôi đã cố không biết rất nhiều thứ để được yên.

Suốt hai mươi tám năm.

Đó là toàn bộ câu chuyện của tôi.

Đó là lý do tôi có mặt trong quyển sách này.

Rồi tôi cúi xuống và đánh dấu.

Một nét, từ trái sang phải, rồi một nét từ trên xuống, hơi chéo, vì tay tôi run.

☑.

Duy thở ra.

Tôi không biết anh nín thở từ lúc nào.

Trang giấy ấm lên.

Không phải kiểu ấm của một bàn tay đặt lên.

Kiểu ấm của một thứ vừa được mở ra sau rất lâu.

Rồi con dấu đỏ ở góc trang bốn.

Cái con dấu tôi chưa để ý, con dấu tròn, mép nham nhở, ruột trắng, bắt đầu đổi màu.

Trong cái ruột trắng đó, hiện ra hai chữ.

Trần Duy.

Duy nhìn nó.

Rồi anh cười.

Cái cười của một người vừa hiểu ra một chuyện mà mình đã nghi từ lâu.

"Vậy là tôi còn ba tháng."

"Không phải vì ung thư."

Anh với tay lấy cốc trà nguội, uống hết, rồi úp cốc xuống, đúng cái kiểu anh vẫn úp.

"Tôi ký hợp đồng xuất bản năm hai mươi lăm tuổi."

"Mười hai trang."

Anh xoay cái cốc úp trên bàn, một vòng.

"Tôi đọc hết mười một."

Tôi không hỏi trang mười hai nói gì. Tôi không cần hỏi.

Tôi nhìn cái dấu tích tôi vừa vẽ.

Cái dấu tích nhỏ xíu nằm khiêm tốn ở góc một trang giấy đã sống một trăm ba mươi tám năm.

Ngoài kia, mưa tắt.

Không phải nhỏ lại.

Tắt.

Trong cái im đó, tôi nghe thấy tiếng bút của Duy đặt xuống bàn.

Rất khẽ.

Nhưng tôi nghe.

🔥 Kết thúc chương 65

(Hết chương 65)